Hoằng Thành quái truyện

Nền miếu cũ tại thôn 7 - Hoằng Thành (ảnh: Duy Phong)

Đất Hoằng Thành gần đây xảy ra nhều chuyện quái dị, khiến lòng dân hoang mang, dân tình nháo nhác. Tuy mới chập tối, nhưng nhà nào nhà nấy đã khóa trái cửa, không ai dám bén mảng ra đường, ngay đến trẻ con cũng sợ đến mức không dám khóc.

Đất Hoằng Thành trước đây thuộc vào tổng Bái Trạch, địa hình bằng phẳng, hình thế phân ra làm hai khu rõ rệt. Khu ở phía đông gọi là Đông Hòa, khu mạn tây gọi là Dương Thành. Đông Hòa và Dương Thành cách nhau bởi một cánh đồng rộng lớn, ở giữa cánh đồng là một nghĩa địa, đường vào nghĩa địa là dãy phi lao già cỗi, ngày đêm vi vu trong gió. Mấy năm trở lại đây, người chết liên tục, nên khu nghĩa địa phải mở rộng lấn ra cả khu đất làm màu, ấy thế mà khu đất mở rộng lại cũng sắp kín mít.

Lại nói về những chuyện quái dị, một tối trời hè hai năm trước, có một bà họ Lý đi mua đồng nát về khuya, lúc về đi qua cánh đồng đoạn gần nghĩa địa, bỗng thấy trong người nhồn nhột, tai nghe như có tiếng gì ré qua, sợ đến sởn gai ốc, liền dốc hết sức bình sinh vào đôi chân mà phóng xe. Bỗng nhiên, bà giật mình, lao xe xuống ruộng khi một đàn lợn con chạy tạt ngang qua. Bà liền vứt xe bỏ chạy, đến sớm hôm sau đem chuyện ra kể, hỏi thì quanh đấy không có nhà ai có đàn lợn con như mình đã thấy.

Cũng một đêm hè hai năm trước, con bé họ Trần do đi học thêm về khuya mà một mình về qua cánh đồng, cũng đoạn gần nghĩa địa, bỗng nghe thấy tiếng cười trẻ con, trong lòng sợ hãi, ra sức đạp xe bỏ chạy. Nhưng lạ thay, nó chạy càng nhanh thì tiếng cười kia càng như gần lại thêm. Mãi khi có chiếc xe máy ngược chiều chạy đến, tiếng cười kia cũng mới tan vào tiếng xe. Năm ngoái, độ cuối xuân đầu hè, một con chó đang đi ngoài đường, bỗng chu lên như sói, rồi lăn ra chết.

Cũng năm ngoái, cây thị sau bếp nhà bà Trương bỗng nhiên ra trái xum xuê, điều lạ là cây thị đó trồng đã gần năm chục năm nay, tuy cao to lá rậm nhưng chưa từng ra trái. Cả khu lấy làm lạ, nhà bà Trương cũng mừng mừng sợ sợ, không biết là điềm gì. Bỗng đến khi thị chín, thơm phức một vùng, thì một đêm nọ bà Trương phát hoảng khi thấy có mấy bóng người trên cây thị, bà vội gọi người nhà đem đèn pin ra rọi thì lại không thấy gì. Ba ngày sau, toàn bộ thị trái chín trái xanh rụng không còn một trái. Con mèo tam thể nhà bà nuôi sáu bảy năm nay, chửa sắp đến ngày đẻ cũng lăn đùng ra chết.

Ấy là chuyện về vật, chuyện về người cũng bí hiểm không kém. Trưa hè năm ngoái, một thanh niên đang đi trên đường thì bỗng nhiên nhảy xuống ao chết đuối. Chuyện chưa xong, sau đó ít hôm thì lại có một thanh niên đang đi xe bình thường thì lao vào gốc kè, chết ngay tức khắc. Chừng dăm năm trở lại, thanh trung niên chết vì bệnh vô danh bỗng nhiên nhiều đến mức xưa nay chưa từng thấy. Dân tình đồn nhau là do ung thư, nhưng cũng có người nói là do cõi âm.

Lại nói chuyện cõi âm, những người tham gia phá đình chùa của hơn ba chục năm trước bỗng nhưng người chết, người liệt giường, người thì ngây dại. Lạ thay là mọi việc diễn ra chỉ vẻn vẹn trong hai năm.

Mới đây, một con đường ở khu tây bỗng nhiên nứt đôi ra, khiến mọi người càng thêm kinh hãi. Rồi tin dữ lan nhanh, mọi tin đồn cứ thế mà truyền nhau, người này truyền người nọ, những câu chuyện từ hạt vừng to ra bằng cái bánh đa.

Mỗ gần đây hay về quê, nên thường lê la nghe chuyện, nhiều lúc cũng thấy không lạnh mà run. Nay nhân rảnh rang, liền ghi lại.

Duy Phong (Lê Đình Sơn)

Hoằng Thành ngày 29 tháng 8 năm 2015. 

 

Tại sao nói: "Thi ký vong, Xuân Thu tác. Ngụ bao biếm, biệt thiện ác"?

Thi là bộ tổng tập thơ ca dân gian của Trung Quốc thời cổ trên tất cả các phương diện, từ sinh hoạt đời thường đến lễ nghi; từ cuộc sống thôn dã đến nơi triều đình, miếu mạo. Thi là tiếng lòng, là sự phản ánh của dân chúng đối với nền chính trị.

Thiên tử nhà Chu yêu cầu các vua chư hầu phải thu thập thơ trong dân gian để dâng lên cho mình xem xét qua những chuyến đi tuần thú. Từ đó, vua chư hầu lại sai các quan đi thu thập thơ ca dân gian (thái thi), chư hầu dâng lên , thiên tử xem mà thấy được phong tục (trần thi quan phong). Trong những bài thơ được dâng lên, dẫu có bài chê trách chế độ, nhưng thiên tử không lấy đó mà trách phạt, trái lại càng răn mình chăm lo cho chế độ.

Bởi vậy, Thi là bản trường ca ca ngợi thời kì thịnh trị của nhà Chu, nhưng đó chỉ là giai đoạn đầu, khi còn các bậc thánh vương như là Văn – Vũ – Chu công, luôn được lòng dân hướng về.

Khi Vũ Vương diệt nhà Thương, xác định nền thể chế của nhà Chu với đầy đủ lễ nhạc, phong cho họ hàng thân thích cùng những đại thần có công các vùng đất để làm chư hầu. Thiên tử nhà Chu ở nơi kinh kì, rộng ngàn dặm, những nơi khác là chư hầu. Nhà Chu đặt ra các chế độ để chư hầu phụng sự, nhưng bản thân thiên tử nhà Chu cũng có trách nhiệm bảo về chư hầu. Họ liên kết với nhau để chống lại các bộ tộc bên ngoài (khuyển, nhung, bắc địch, đông di, nam man, rợ Hoài, kiểm doãn, …). Thiên tử nhà Chu theo thông lệ thì 5 năm sẽ đi tuần thú 1 lần.

Khi nhà Chu Bình Vương dời đô về Lạc Ấp, nhà Chu chuyển sang phía đông, thì trật tự do nhà Chu đặt ra đã không còn được hiệu quả như trước nữa. Chư hầu ngày càng lớn mạnh, lấn át thiên tử nhà Chu, thậm chí còn liên kết với những bộ tộc bên ngoài để đánh chiếm lẫn nhau. Thời Xuân Thu thì mới dừng lại ở chuyện xưng bá, vẫn còn phảng phất cái gọi là đức; nhưng sang thời Chiến Quốc thì chẳng còn gì cả, kẻ mạnh diệt kẻ yếu.

Khi Khổng Tử soạn Xuân Thu, Ngài gửi gắm vào đấy tinh thần phục tùng, đề cao thiên tử nhà Chu. Mọi hành động đều hướng về cái gọi là chính danh và tôn vương nhương di (đề cao thiên tử, xua đuổi di rợ). Cho nên, những ghi chép theo niên hiệu hay tước phong của nhà Chu thì là khen, gọi thẳng tên thì thường là chê. Đấy chính là cách ghi chép thể hiện tinh thần “ngụ bao biếm” (ngụ sự khen chê). Cho nên mới nói, Nhất tự chi bao vinh ư hoa cổn; nhất tự chi biếm nhục ư phủ việt 一字之褒榮於華袞; 一字之貶辱於斧鉞 (một chữ khen thì vinh hơn hoa gấm, một chữ chê sợ hơn búa rìu). Khổng Tử làm Xuân Thu mà loạn thần tặc tử phải kinh sợ.

Bút pháp của Xuân Thu trở thành lối bút của lối viết sử sau này, và là gương sáng rạng soi danh phận, tôn chính thống, mãi là gương cho các bậc đế vương muôn đời.

Tài liệu tham khảo

1.      Phạm Văn Khoái, Giáo trình Xuân thu Tả truyện.

2.      Giáo trình Ngữ văn Hán Nôm, tập 2 – Ngũ kinh

Triều Khúc, Hà Nội ngày 13 tháng 12 năm 2013.

Duy Phong (Lê Đình Sơn)

(Dọn nhà thấy lại bài kiểm tra môn Xuân Thu Tả truyện từ trung tuần tháng 12 năm 2013, nay đăng cho đỡ mốc Blog).