Mấy vạt nắng còn
sót lại cuối ngày khẽ vắt ngang qua cành nhót ở góc vườn nhà bà Khuông, chiếu
vào từng chùm nhót chín đỏ mọng, thực khiến người ta phấn chấn mà ứa nước bọt.
Từng trái, từng trái chúc đầu vào nhau, nằm tăm tắp trên cọng lá tí xíu, cứ trĩu
xuống, thoảng lại đu đưa theo gió. Nhót là giống cây bụi, cành lá cứ ẻo lả chả
khác đàn bà, thoảng lại có gai tủa ra, nên càng nguy hiểm. Cho nên, trước nay
người ta cứ phải làm giàn cho nó, để nó có nơi gửi gắm tấm thân; nhưng tôi vẫn
thấy nhót mọc ở bờ bụi nhiều hơn, chúng khỏe khoắn, cành cứ vươn lên mà vắt
ngang qua mấy cành xoan, hay mấy cây vú sữa trong vườn.
 |
| Nhót chín (ảnh: cụ Gúc) |
Hồi trước, sau nhà
tôi cũng có cây nhót, mọc giữa cây mít và cây chay, nhưng chẳng bao giờ thấy ra
trái, đến lúc ra trái, thì phải nước nên bị úng mà chết. Từ ngày cây nhót bị lụi,
cây chay cũng không kết trái, mấy năm sau thì khô, chỉ còn lại cây mít. Cây mít
bị sâu giữa thân, năm nhiều chỉ đơm được ba bốn trái, nhưng nó cũng chỉ trụ được
thêm vài năm, rồi cũng đi theo cây nhót và cây chay. Đến giờ, vườn sau chỉ còn
lại cây thị và mấy cây dừa, nhưng cây thị lại cũng như cây mít, mỗi năm chỉ ra
được mấy trái, thực rõ chán, nếu không phải để bóng mát cho mấy con gà, thì Thầy
tôi đã chặt đi cho quang rồi. Mấy cây dừa tuy cao to, phải cái lầm lì ít tiếng,
nhưng nước dừa thì như nước quê hương.
Lại nói về nhót,
trước đây trong làng nhiều nhót lắm, hầu như nhà nào cũng có, chẳng phải là người
ta trồng, mà là nó mọc dại, rồi người ta để đấy làm hàng rào luôn. Đến khi người
ta phá hàng rào, để xây tường gạch, thì số phận của những cây nhót cũng được định
đoạt, dần dà, chỉ thoảng mới bắt gặp loại cây này. Cây nhót gắn bó với chúng
tôi, nhưng thực lòng mà nói, số nó cũng hẩm hiu, cả năm chỉ được người ta chú ý
khi đến vụ trái, còn lại quanh năm cứ vất vưởng, leo quanh cây này cây khác, để
bầu bạn rồi dựa dẫm.
 |
| Nhót chín (ảnh: cụ Gúc) |
Nhót chua, nhắc đến
thôi cũng đã ứa nước miếng rồi, lúc xanh nó chua đã đành, chín rồi cũng chẳng bớt
vị chua, vậy mà người ta vẫn cứ ưa nó, nhất là đám chị em. Gớm, nhớ hồi bé đi học,
đám trẻ con cứ từng túi đem đến trường, ngồi ăn trong lớp với nhau, quần áo cặp
sách thì lúc nào cũng phủ một lớp vảy trắng phau, chính là lớp vảy trắng như phấn
phủ bên ngoài trái. Được cái, chà chà vào quần áo, là nó lại sạch nhẵn, rồi nốm
cả trái vào mồm, nhai ngấu nghiến, chua đến chảy nước mắt. Nhót chua, nên người
ta thường dùng trái xanh để ăn kèm món gỏi, món nộm, rồi giã ra với muối ớt và
rau thơm, ăn cũng thú vị. Ăn nhót phải chừa hạt, không là nó mọc cây trong bụng,
thì bỏ mẹ, nhưng rồi sau này cũng biết là chuyện phi lí. Hạt nhót cũng na ná
như hạt quả bàng, có thể tách lấy lớp nhân bên trong, ăn có cảm giác bùi bùi. Hồi
bé, mấy đứa trẻ con toàn nhai cả vỏ, rồi lè bã ra như bã giầu, cũng chẳng sao.
Kỉ niệm đáng nhớ với
cây nhót, có lẽ là hồi lớp 3, ngày đó cô Mật mới về, vào chủ nhiệm lớp tôi - lớp
3D ngày ấy. Khuôn mặt Cô tròn trịa, mái tóc hơi xoăn; hồi đấy tôi hay nghịch,
thoảng còn bị đánh thước vào tay. Nhà Cô trên Hoằng Lộc, đầu ngõ có cây nhót rất
nhiều trái, có lần đám chúng tôi rủ nhau đến chơi, được Cô hái cho ăn, đến nay
vẫn nhớ. Rất nhiều năm rồi, tôi không còn được gặp Cô, nhưng hình ảnh của Cô vẫn
rất rõ trong trí nhớ của tôi, thoảng vẫn hiện ra với vẻ hiền lành, dễ gần, tựa
như món quà từ hôm qua gửi đến vậy.
Hà Nội, tối 19.02.2019
Duy Phong Lê Đình Sơn
