Thứ Ba, 28 tháng 4, 2020

GIẾNG NHÀ LẠI TRONG

         Giếng nhà lại trong sau bao năm tù đục.

Giếng nằm ngay trước nhà, thành giếng xây bằng gạch đỏ, ngoài trát xi măng. Tôi sinh ra đã thấy giếng trước nhà, cũng uống nước giếng mà lớn lên. Giếng được đào và xây từ khi nào, trong nhà cũng không ai nhớ rõ, Nội tôi bảo có từ thời Ông Cố. Trước, nhà Ông Cố tôi ở đây, sau để lại cho Thầy U tôi để chuyển lên phố.

Cuối những năm 90, phong trào khoan giếng nổi lên, Thầy U tôi cũng cố gắng khoan giếng cho bằng xóm bằng giềng. Từ ngày có giếng khoan, giếng khơi trước nhà nhiều phần bị ghẻ lạnh, nguồn nước truyền thống bơ vơ trước bể nước hiện đại. Giếng khơi trước nhà từ chỗ phục vụ mọi sinh hoạt, bây giờ chỉ còn dùng vào rửa ráy và tưới rau, sứ mệnh của nó đã được cắt bỏ đi nhiệm vụ quan trọng nhất.

Hơn chục năm trở lại đây, mấy chị em tôi lần lượt xa nhà, thầy u tôi nhiều khi bận việc cũng sớm đi tối về, cái giếng khơi càng không dùng đến. Rồi cũng không biết từ bao giờ, một vài nhánh cây đặt ngang miệng giếng làm chỗ leo cho đám mồng tơi, trong một thời gian dài ánh mặt trời không thể chiếu rọi xuống. Thoảng tôi về, gạt mấy nhánh cây nhìn xuống, một vài con chẫu chuộc sẩy chân rơi xuống tự khi nào, ngồi chỗm chệ trên nhánh cây nổi ngang mặt giếng, oai phong lẫm liệt, kêu oang cả giếng, chẳng khác nào bá chủ một vùng trời.

Một góc giếng nhà

  Tuần trước, Thầy tôi nảy ý thau giếng, nên cùng cậu em tôi hút nước vét bùn, đổ sỏi vùi cát, loay hoay mất hai ngày trời. Giếng nhà sau bao năm bị lãng quên, nay lại trong trở lại, trong lành mát ngọt, tựa nước quê hương. Tôi trở về nhà, múc liền vài xô rửa mặt mũi chân tay, bỗng tỉnh táo nhẹ nhõm, bao nhiêu phiền muộn lại được chính dòng nước năm xưa nuôi tôi lớn khôn gột sạch.

Hoằng Hóa, tối 29.04.2020

Duy Phong Lê Đình Sơn

Thứ Ba, 14 tháng 4, 2020

Mấy ghi chép về sự biến mất của Gươm thần và Ấn báu nhà Lê


Đầu năm ngoái được ân sư nhờ xử lý một tập phả sử (gia phả nhưng chép sử), trong quá trình xử lý bắt gặp một đoạn chép về sự biến mất của thanh gươm khai quốc nhà Lê (kèm cả ấn báu). Đại khái là: “Năm Ất Tị (chưa tra được là năm bao nhiêu), vua [Uy Mục] du thuyền trên hồ, bỗng nhiên mưa to gió lớn, thuyền rồng bị lật, mất luôn cả kiếm thần và ấn báu. Vua sai quân lính dùng phên dày quây chỗ đó lại, tát nước tìm mà không đặng.” Bên cạnh đó, văn bản cũng cước chú một chi tiết: “Sử (tức Đại Việt sử ký toàn thư) nói: vua Thánh Tông băng, gươm thần và ấn báu cũng mất theo.”
Một đoạn gia phả sử chép về vua Uy Mục,
có nhắc đến chuyện mất gươm thần và ấn báu
Mới rồi, nhân lôi Toàn thư xuống, liền lật xem lại phần ghi chép về vua Thánh Tông, thì quả có chép: “Ngày Nhâm Thân 30 (tức ngày 30), vua băng ở điện Bảo Quang. Ngày hôm ấy gươm thần ấn thần đều mất.” 
Một đoạn bản dịch Đại Việt sử ký toàn thư (trang 724), Nxb Thời đại, 2011.
Lại nhớ, dạo trước đọc Kiếm Hồ ký của Phương Đình Nguyễn Văn Siêu, lại thấy viết rằng: “Xưa, khi nhà Lê sắp bị nhà Mạc tiếm, vua Tương Dực (1510-1516) đến chơi Hồ này, trước đã làm mất thanh gươm khai quốc [ở đây], tìm mãi mà chẳng được, bởi thế nên hồ có tên là Hồ Gươm (昔黎葉將僭於莫襄翼帝幸此湖先失其開國劍索之不得而湖始以劍名).
Từ mấy ghi chép trên, có thể thấy:
=>> Câu chuyện thanh gươm khai quốc của nhà Lê cũng lắm sự li kì, từ việc lượm được đến việc bị mất, đều đượm màu huyền bí. Tính sơ sơ, riêng ở đây đã có 3 ghi chép, đều khác với câu truyện dân gian vẫn kể: Thái Tổ được gươm, cũng chính Thái Tổ để mất gươm.
=>> Câu chuyện về thanh gươm thì chắc ít nhiều người người đều phần nào biết, nhưng vụ cái ấn thì ít thấy nhắc đến. Trong ghi chép thấy nói Thái Tổ được ấn báu [trong vườn] trước khi [xin được] gươm báu từ chỗ Lê Thận.
=>> Liệu rằng (mà rất có thể) chuyện về gươm thần và ấn báu phải chăng chỉ là thuyết âm mưu? Gươm và ấn đều đại diện cho sức mạnh và quyền lực, thổi thêm vào tí màu thần thánh cho linh?
Nhân Mỹ, chiều 14/04/2020, đọc nhanh chép vội
Duy Phong Lê Đình Sơn