Mấy ghi chép về sự biến mất của Gươm thần và Ấn báu nhà Lê

Đầu năm ngoái được ân sư nhờ xử lý một tập phả sử (gia phả nhưng chép sử), trong quá trình xử lý bắt gặp một đoạn chép về sự biến mất của thanh gươm khai quốc nhà Lê (kèm cả ấn báu). Đại khái là: “Năm Ất Tị (chưa tra được là năm bao nhiêu), vua [Uy Mục] du thuyền trên hồ, bỗng nhiên mưa to gió lớn, thuyền rồng bị lật, mất luôn cả kiếm thần và ấn báu. Vua sai quân lính dùng phên dày quây chỗ đó lại, tát nước tìm mà không đặng.” Bên cạnh đó, văn bản cũng cước chú một chi tiết: “Sử (tức Đại Việt sử ký toàn thư) nói: vua Thánh Tông băng, gươm thần và ấn báu cũng mất theo.”

Một đoạn gia phả sử chép về vua Uy Mục,
có nhắc đến chuyện mất gươm thần và ấn báu

Mới rồi, nhân lôi Toàn thư xuống, liền lật xem lại phần ghi chép về vua Thánh Tông, thì quả có chép: “Ngày Nhâm Thân 30 (tức ngày 30), vua băng ở điện Bảo Quang. Ngày hôm ấy gươm thần ấn thần đều mất.” 

Một đoạn bản dịch Đại Việt sử ký toàn thư (trang 724), Nxb Thời đại, 2011.

Lại nhớ, dạo trước đọc Kiếm Hồ ký của Phương Đình Nguyễn Văn Siêu, lại thấy viết rằng: “Xưa, khi nhà Lê sắp bị nhà Mạc tiếm, vua Tương Dực (1510-1516) đến chơi Hồ này, trước đã làm mất thanh gươm khai quốc [ở đây], tìm mãi mà chẳng được, bởi thế nên hồ có tên là Hồ Gươm (昔黎葉將僭於莫襄翼帝幸此湖先失其開國劍索之不得而湖始以劍名).

Từ mấy ghi chép trên, có thể thấy:

=>> Câu chuyện thanh gươm khai quốc của nhà Lê cũng lắm sự li kì, từ việc lượm được đến việc bị mất, đều đượm màu huyền bí. Tính sơ sơ, riêng ở đây đã có 3 ghi chép, đều khác với câu truyện dân gian vẫn kể: Thái Tổ được gươm, cũng chính Thái Tổ để mất gươm.

=>> Câu chuyện về thanh gươm thì chắc ít nhiều người người đều phần nào biết, nhưng vụ cái ấn thì ít thấy nhắc đến. Trong ghi chép thấy nói Thái Tổ được ấn báu [trong vườn] trước khi [xin được] gươm báu từ chỗ Lê Thận.

=>> Liệu rằng (mà rất có thể) chuyện về gươm thần và ấn báu phải chăng chỉ là thuyết âm mưu? Gươm và ấn đều đại diện cho sức mạnh và quyền lực, thổi thêm vào tí màu thần thánh cho linh?

Nhân Mỹ, chiều 14/04/2020, đọc nhanh chép vội

Duy Phong Lê Đình Sơn