TẢN MẠN VỀ QUÊ

Gần nhà tôi có hai cánh đồng, cắt giữa là con đường thẳng chạy lên xóm Phúc Lộc, hồi xưa còn là đường đất, cứ mỗi mùa mưa là đường đất nhão nhoét, có đoạn bùn ngập đến mắt cá chân. Những năm gần đây, đô thị hoá nông thôn, đường làng cũng bê tông hoá, chi phí nhà nước chịu một phần, dân làng chịu một phần. Song chỉ bê tông những trục đường chính, các nhánh rẽ vẫn để nguyên đường đất. Hồi họp hành bàn làm đường, dân làng cãi nhau ỏm tỏi, rằng không làm đến ngõ nhà mình, thì sao phải đóng tiền, vụ này dây dưa khá lâu, về sau cũng được ổn thoả khi toàn dân hùn phí làm chung. Bây giờ về quê, đâu đâu cũng toàn bê tông, nom có vẻ khang trang, song đi lại cũng khá nhiều vấn đề. Ví như trưa hè thì đố ai dám chân đất ra đường, không bỏng chân thì cũng bị cát sỏi bào mòn chân. Hoặc thoảng đám nhỏ tập xe té thì có mà đau kêu giời, rồi chân tay chầy xước hết cả. Khi thoảng muốn đi chân trần trên đất thì cũng chẳng còn đường đất mà đi.

Hai cánh đồng, cánh mạnh bắc gọi nôm là đồng Sày, cánh mạn nam gọi nôm là đồng Đưng, tôi cũng chưa rõ sao lại gọi vậy. Bận trước tôi có đem mối hoặc này thỉnh một vài cụ cao niên trong làng, song cũng không cụ nào rõ cả, chỉ biết gọi theo tên người trước vẫn gọi.

Đồng Sày vụ lúa hè thu

Đồng Sày và đồng Đưng đều là ruộng trũng, mùa mưa nước dóng dánh ngang mặt đường. Hồi tôi học cấp một còn thấy người ta đem rồng kéo cá trên đồng Đưng vào mùa nước lũ, cá nhiều không kể. Về sau, do lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, nhiều loài bị huỷ diệt hết thảy. Những con cá đuôi cờ năm xưa vốn là loài có sức sống như cỏ dại, mà giờ cấm thấy thẳng. Rồi ốc nhồi, ốc bưu vàng, hồi trước phải đi nhặt để khỏi hại lúa, giờ cũng không thấy bóng, phần vì thuốc trừ sâu, phần vì trở thành món nhậu của dân ta. Xứ này, phàm những gì một khi trở thành món ăn thì đều đứng trước nguy cơ diệt chủng, đến con bọ xít còn bị tận diệt thì những loài khác khỏi nói. Mùa cạn, hai cánh đồng khô nứt, mầm lúa mọc lên từ gốc dạ mơn mởn, thả cho trâu bò ăn rồi thích chơi nghịch gì cũng được. Hồi cấp hai, tôi với tụi bạn còn hay làm diều đem thả, đến giờ nghĩ lại vẫn cứ như chuyện hôm qua. Những đêm hè, trăng sáng sao thưa, gió nam thoang thoảng, đóm bay chập chờn, mấy đám nhỏ nô đùa đuổi bắt, rồi chơi trốn tìm, thoảng có đứa bỏ về đi ngủ mà không báo với đồng đội, mặc mấy đứa khác lo lắng đi tìm. Hồi xưa còn hay mất điện, mỗi khi xong cơm tối là chung quanh ai nấy cũng rủ nhau ra ngồi hóng mát, có lần tôi ngủ quên ngoài đồng, bố tôi bế về lúc nào không hay, sáng ra tỉnh dậy chỉ thấy đang nằm trên giường.

Khoảng ba năm trước, một số hộ nảy ý định hút bùn lấp ruộng, rồi hút ruộng làm ao, thành thử cánh đồng trở thành ao xen đất, lổm nhổm mà chán. Từ những chỗ hút lấp đó, ao thì thả cá, đất thì trồng đủ thứ trên đời. Ngẫm lại thấy giống diễn thế sinh thái hồi xưa học sinh học được biết, rồi lại nhớ thơ cụ Tú Xương: “Sông kia rày đã lên đồng, chỗ làm nhà cửa chỗ trồng ngô khoai. Vẳng nghe tiếng ếch bên tai, giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò”. Ấy là cụ Tú than về một khúc sông Vị quê cụ bị lấp, còn tôi lại tiếc cánh đồng chỗ tôi.

Từ ngày cánh đồng bị lấp, cây trồng phủ kín, đi trên con đường làng chẳng khác nào đi giữa hai bức tường thành, ngột ngạt khó chịu. Chẳng còn cánh đồng năm xưa, nơi hóng mát vui chơi, nơi nô đùa đá bóng, nơi mỗi khi hè đến mặc sức chạy nhảy. Rồi sắp tới, nhà nước gộp thôn, thôn Công Đức và thôn Phúc Lộc gộp lại làm một, nhà văn hoá chung sẽ được xây dựng ngay nên nền cánh đồng cũ, cánh đồng tuy không thẳng cánh cò bay, nhưng cũng rộng cánh ước mơ cho bao người, ít nhất trong đó có tôi. Hồi trước, khi thoảng tôi vẫn ra đầu ruộng đứng trông về phía xa xa, trông những ngọn tre cao rì rào, mấy ngọn bạch đàn cao không đối thủ, khi thoảng chim bay thành đàn, mùa mưa đậu chi chít trên nhành cây, đêm đến bị dân săn bắn từng bao tải.

Bây giờ, khi thoảng đi xa về, tôi vẫn giữ thói quen ra đứng ngoài đầu ruộng, thả trôi phiền muộn, tìm về gì đó đã mãi xa. Song, trước mặt không còn là cánh đồng năm xưa, mà thay vào đó là cây cối như rừng, phong cảnh khác xưa. Quả là: trời đất vẫn nguyên trời đất cũ, cỏ hoa nay khác cỏ hoa xưa.

Hoằng Hóa, 1.2.2018

Duy Phong Lê Đình Sơn