Nhớ về Ông Ngoại

Ông Ngoại (Hình minh họa, nguồn: Internet)

Mai giỗ Ông Ngoại (12 tháng Giêng)!

Ông Ngoại mất đã lâu, từ hồi tôi mới học lớp 7. Lúc đó dẫu còn bé, song những câu chuyện về Ngoại thì tôi vẫn nhớ được đôi chút. Tôi vẫn nhớ rõ những câu chuyện trong mấy ngày trước và sau hôm Ngoại mất. Chiều trước hôm Ngoại đi, mấy chị em tôi đi làm đồng về còn tranh thủ ghé vào nhà Ngoại để ăn bánh chưng rán, bánh chưng còn từ Tết, giữ lại làm đồ ăn sáng để đi làm cho đến tận Rằm tháng Giêng. Chiều hôm đó, tình hình của Ngoại hãy còn  tốt, ấy vậy mà đến tối lại chuyển biến xấu đi. Nửa đêm, khi tôi đang chập chờn ngủ thì tôi đã nghe thấy có tiếng người vội vã gọi từ ngoài cổng, để báo tin Ngoại sắp đi. Đến tảng sáng, thì Ngoại đi thiệt!

Lúc Ngoại đi, tôi không có mặt ở đấy, mà chỉ được nghe các Dì kể lại! Với một đứa trẻ mười hai mười ba tuổi, thì thật khó để chúng tỉnh táo khi đang trong cơn ngái ngủ lúc nửa đêm hay buổi sớm mai, hay là cảm thấu về cuộc đời trong những phút giây quan trọng của đời người. Thấy nói, Ngoại đi cũng nhanh, dường như không còn gì nuối tiếc. Bây chừ nghĩ lại, phải chăng có nuối tiếc thì là tôi nuối tiếc!

Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh gầy guộc, lêu khêu, dáng đi nhanh nhẹ, đôi mắt quắc thước, đôi má hóp lại vì móm của Ngoại!

Cũng giống như Ông Nội, Ông Ngoại cũng thích uống rượu. Tửu lượng Ngoại không cao, nhưng lại có thể lai rai cả ngày. Cũng không biết có phải lúc đó tuổi Ngoại đã cao, nên tửu lượng cũng chững lại hay không! Cũng không biết có phải sở thích, hay thói quen của Ngoại, mà tôi hay thấy Ngoại để chai nửa gù nút lá chuối ngay đầu giường, mỗi lần cần chỉ khươu tay với với là có. Hồi đó tôi nghĩ, chai rượu là vật gối đầu của Ngoại lúc tuổi già. Tôi còn nhớ, vào những vụ lạc tháng 5, những lúc tôi ngồi nhặt lạc với Ngoại, cứ khi thoảng Ngoại lại đứng lên bắn một bi (chén), cho giãn gân cốt, rồi lại ngồi nhặt tiếp. Hồi đó, tuy việc trên Ngoại nhiều, nhưng cứ xong xuôi đâu đó là Ngoại lại vô xum giúp nhà tôi.

Khác với Ông Nội, Ông Ngoại lại bị móm sớm, ấy vậy mà Ngoại lại rất thích ăn xẩu bò xào khế chua, cái món mà ngay cả người sắc răng cũng phải ngả nón! Tôi cũng không hiểu sao Ngoại lại thích món đó như vậy, lúc đó tôi cũng không hỏi lí do, mà cũng không biết gì để mà hỏi. Bây chừ ngồi nghĩ lại, thì lại thấy cũng đơn giản: đơn giản là vì Ngoại thích, chỉ vậy thôi!

Ông Ngoại cũng rất thích các món quà bánh quê! Ngoại thích bánh khoái, bánh cúc, tôi nhớ nhất là hai thứ bánh ấy, đơn giản là vì tôi thấy Ngoại hay ăn, và khi thoảng mua cho tôi ăn! Miếng ngon nhớ lâu, các cụ nói cấm có sai, là bởi vậy. Hồi Ngoại còn sống, khi thoảng Ngoại hay đích thân xuống chợ mua, mặc dù Bà Ngoại hầu như hôm nào cũng đi chợ. Có vẻ, Bà Ngoại không chọn mua đúng khẩu vị của Ông Ngoại, mặc dù vẫn chỉ là quán đấy, người làm đấy, song giữa việc đích thân đi mua và người khác mua cho ăn, lại có sự khác biệt! Hồi đó, Ông Ngoại đi chợ hay đem theo cái túi cám con cò con con màu vàng, mua ít đồ và chai nửa gù rượu, cho vào và cầm túm miệng đem về. Bước chân của Ngoại cứ thoăn thoắt, mãi về sau, lúc yếu rồi thì mới có phần chậm lại.

Ồng Ngoại cũng thích… hát! Tôi nhớ, khi thoảng Ngoại lại ngâm một vài câu, mà độc toàn những câu Ngoại tự chế. Ví như câu: “Con bê đẻ ra con bò, anh ơi thức dậy mà nghe em hò!” Hồi đó, tôi nghe câu này là nhiều nhất, nên còn nhớ lại được! Khi thoảng, lặng nhớ về hình ảnh, điệu bộ và chất giọng của Ngoại mỗi khi hát, tôi lại không khỏi tủm tỉm cười.

Ông Ngoại còn biết đan mũ lá kè (lá cọ). Đấy là loại mũ có đỉnh như cái bát úp đội lọt đỉnh đầu, vành mũ thì tùy hứng mà Ngoại sẽ đan vành rộng như vành nón, hay vành bé thì to hơn vành cái mũ cối một chút. Hồi đó, tôi thấy Ngoại đan đẹp lắm, chả khác nào thợ đan chuyên nghiệp. Rồi cho đến những đôi quang, hay cây đòn gánh, đều một tay Ngoại làm. Mỗi khi cần làm gì, Ngoại lại cầm con dao phay ra đầu ngõ, đi lại một vòng, ngắm chọn một hồi, vung tay vài vung, vậy là đã có một cây tre, cây hóp ưng ý. Đấy là chuyện hồi trước, khi ngõ nhà Ngoại vẫn còn toàn những tre, duối, dừa, mây. Bây chừ thì quang nhẵn rồi! Lại nói chuyện Ngoại làm quang gánh, từ cây tre ưng ý đó, chỉ một vài cái chẻ chẻ, rồi ngồi vuốt vuốt, rút vài cây mây trên gác bếp xuống đan dây bện, mà Ngoại đã làm xong bộ quang gánh cho Bà cắt cỏ. Những hồi đó, Ngoại còn nuôi bò, rồi đi cày. Cũng lạ, hồi đó tôi chỉ thấy Ngoại nuôi toàn bò đực, con nào con nấy cứ lù lù như con trâu. Bây chừ, tôi không còn thấy nhà ai nuôi được những con bò đực to như ngày xưa Ngoại nuôi. Hồi ra Hà Nội học, có lần ngồi trên xe bus 36, đi qua đoạn gần chợ Trương Định (cũ), tôi thấy người ta bán loại mũ lá cọ gần giống với loại mũ ngày xưa Ngoại hay đan, hay đội, bất chợt một thứ cảm xúc ùa về, tôi xuống xe, ngược đường mua một cái để đội.

Ông Ngoại còn biết làm vòng bằng vỏ ốc nhồi, để đuổi chào mào vào những mùa khế chín. Hồi đó, cây khế ngọt nhà Ngoại nổi tiếng nhất vùng, đấy là giống khế ta, mà trái lại vừa to vừa ngọt. Thân cây cao to đến nỗi, đến lúc cây bị chết thì tôi vẫn chưa một lần leo lên được. Mỗi mùa khế chín, từng đàn chào mào không biết từ đâu cứ bay về, chao qua chao lại rồi sà xuống ăn khế. Thế rồi, Ngoại mới lượm vỏ ốc nhồi, dùng dây mây xâu lại thành từng chuỗi, trông không khác gì vòng cổ của Sa Tăng, rồi treo lên các cành khế. Mỗi khi chào mào về, nhảy từ cành này sang cành khác, làm động mà vòng vỏ ốc phát ra tiếng kêu, một thứ tiếng mà tôi chưa tìm ra được từ nào để miêu tả, đó là tiếng ma sát của các vỏ ốc chạm vào với nhau, rồi đập vào cành khế. Xào xào, xạc xạc, nghe cũng buồn cười, ấy vậy mà lại đuổi được bọn chào mào. Những thứ này, tôi lớn lên đã thấy Ngoại làm như vậy, mà hồi đó thấy sao biết vậy, chứ cũng không dò hỏi căn nguyên.

Ông Ngoại cũng nóng tính lắm đấy! Có lần, Ngoại cầm đòn gánh lùa đánh cậu Đồng chạy khắp khu Bái Trốc, bây giờ khi thoảng Cậu tôi vẫn kể lại chuyện đó, rồi mặt lại đần thối ra, dường như tâm tư. Chắc là Cậu đang nhớ Ngoại! Người xưa, mỗi khi bị Cha Mẹ đánh, đòn càng mạnh, càng đau, thì càng vui, ấy là bởi Cha Mẹ còn khỏe, nên đòn đánh hãy còn đau. Một mai, khi Cha Mẹ đánh đòn mà không còn thấy đau, thì lại ngồi khóc tu tu, ấy là xót Cha Mẹ tuổi đã cao, không còn sức để đánh đòn vậy! Lòng con cái trong thiên hạ, ai ai mà chẳng vậy!

Ông Ngoại không chỉ nóng tính, mà còn khó tính nữa! Kể cũng lạ, trong đám trai gái, dâu rể, mà Ngoại tôi lại chỉ thoáng với riêng Bố tôi, thậm chí là ưng Bố tôi nhất. Chắc là do Bố tôi cũng như Ngoại, thích uống rượu, mà tính Bố tôi lại thoải mái, tuy có lúc nóng tính, nhưng cứ xong thì lại thôi, nên Ông mới quý, mới hay ngồi cùng. Khi thoảng, đi đâu qua nhà tôi, thì Ngoại đều rẽ vào, những lúc như vậy, hai ông con không hiểu nói gì, mà Ngoại lại cứ không muốn đứng dậy đi. Khi thoảng Bố tôi có bận gì, nhờ một cái là Ông gật đầu cái rụp.

[…] Đến bây giờ, khi thoảng, tôi vẫn bắt gặp hình ảnh gầy gầy, cao cao, đôi mắt sâu mà sáng, nụ cười chóm chém, bước chân thoăn thoắt, thoắt ẩn thoắt hiện. Đấy là những khi trong những đám đông, tôi lại bắt gặp hình ảnh nào đó khiến tôi liên tưởng đến Ngoại tôi, như lúc này chẳng hạn.

Chiều 11 tháng Giêng năm Mậu Tuất, tại sân bay Ngô Vu (Nam Ninh, Trung Quốc).

Duy Phong Lê Đình Sơn cẩn bút!