Hoa Xoan - Nỗi nhớ Tháng Ba

Hết Giêng sang Hai, tiết trời chợt ấm chợt lạnh, chẳng khác tính khí mấy đứa con gái mới nhớn. Mới qua còn hửng nắng, sáng nay đã lất phất mưa phùn kèm gió lạnh. Nhưng chẳng sao, cái lạnh dẫu có cứng đầu thì cũng chẳng còn được mấy hôm nữa, bởi cây gạo đầu làng cũng đã trổ những nụ to bằng vốc tay trẻ con.

Hoa xoan nhuộm tím khoảng trời nhớ thương

Ngoài ao, mấy cân xoan đã nở hoa tím ngắt tự khi nào, rụng lả tả theo ngọn đông phong. Những cánh xoan rơi lấm tấm trên mặt đất, bám đầy trên bụi cây mây, ganh sắc tím với mấy luống hoa cà. Ở quê, hoa xoan dường như chẳng được cái tích sự gì, chỉ tổ rụng rác vườn, nên dầu có rụng ngập lối đi thì người ta cũng chẳng ngần ngại đạp thẳng chân mà đi. Cạnh bờ ao, giàn mướp vẫn trống hoắc, mấy tấm bèo ván bị gió thổi dạt vào một góc, cũng bị hoa xoan rụng phủ đầy. Chỉ có mấy con rô chẳng biết thích chí hay thế nào, thoảng quẫy đuôi đớp vu vơ cái “bập”, rồi lặn mất tăm.

Khác với hoa gạo, hoa xoan quê tôi nhiều vô kể, cảm giác như trong vườn bất cứ nhà nào cũng có một gốc. Có lẽ sự tồn tại của chúng ở khắp mọi nơi, khiến người ta cảm giác như sự hiện diện của chúng là lẽ tất nhiên, mà thói đời cái gì tất nhiên thì cũng sẽ khiến người ta ít để ý và coi trọng. Dường như thế, nên hoa xoan ở quê tôi là hình ảnh rất đỗi bình thường, nhưng tại sao hình ảnh rất đỗi bình thường đó lại gợi sự thân quen đến vậy? Có lẽ cũng bởi năm nào dịp đấy nó cũng xuất hiện, hơn nữa lại gắn liền với quê, mà cái gì liên quan đến quê thì đều trở nên gần gũi.

Hoa Xoan quê nhà - tranh vẽ sưu tầm trên mạng

Xoan là loài cây thân gỗ, nhưng lại dễ lên như cỏ dại; tuy cứng cáp, nhưng lại cũng rất mong manh, chỉ cần bị sâu đục thân là coi như đợi ngày đốn hạ. Xoan mọc giữa vườn, vươn lên từ trong bờ bụi, làm chỗ tựa cho khóm mây và bụi sắn dây. Ngày trước, bố tôi chặt một nhánh xoan to rồi đóng xuống cạnh bờ ao, dựng cột làm giàn mướp, vậy mà sau này nó mọc lên thành cây rất lớn. Rồi hạt xoan chín rụng xuống ở xó vườn, cũng chẳng mấy chốc lại nảy mầm, mọc lên thành cây. Cũng bởi sinh tính dễ dãi, nên dường như người ta ít trồng xoan, cứ để kệ tự nó mọc ra sao thì mọc, chỉ cần mọc đúng chỗ để không bị đốn đi là được.

Truyện Kiều (bản Liễu Văn Đường – 1866) có câu “Sầu đông càng khắc càng đầy, ba thu dọn lại một ngày dài ghê.”* Có người cho rằng, sầu đông cũng chính là tên gọi khác của hoa xoan, tôi cũng cho là vậy. Có lẽ, nỗi nhớ tháng ba chưa khi nào giống khi nào, nhưng nó luôn thật, thật như chính vẻ hiền lành của hoa xoan vậy.

Chiều 10.03.2020, Duy Phong viết tại Nhân Mỹ

* Chú thích hai câu Kiều "Sầu đông càng khắc càng đầy, ba thu dọn lại một ngày dài ghê": Sau khi gặp và từ biệt [chị em] Thúy Kiều, Kim Trọng trở về và đem theo nỗi nhớ nhung. Nỗi nhớ [Thúy Kiều] của Kim Trọng cứ chất chứa, ngày một lớn dần, khiến cảm tưởng về thời gian trở nên đằng đẵng. Ba thu, ý nói một ngày không gặp thôi mà tưởng chừng đã ba thu rồi (ba thu: có thuyết cho rằng ba thu là 3 tháng mùa thu, nhưng cũng có thuyết cho rằng ba thu là 3 năm).